Giới thiệu sách: Hướng tới 200 năm nghiên cứu Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888)

Trong suốt chiều dài lịch sử, dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc đấu tranh chống ngoại xâm để giành và giữ vững độc lập, tự do. Từ hiện thực hào hùng ấy đã kết tinh nên những giá trị tinh thần bền vững, được lưu truyền qua các tác phẩm văn học yêu nước. Từ Hịch tướng sĩ của Trần Hưng Đạo, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, cho đến Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu, tất cả đều là những áng văn bất hủ, phản ánh khí phách, đạo lý và khát vọng của dân tộc Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.

Nguyễn Đình Chiểu là một nhà thơ, nhà giáo, nhà nho yêu nước tiêu biểu của thế kỷ XIX. Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước nhiều biến động, bản thân lại chịu cảnh mù lòa, nhưng ông vẫn giữ trọn phẩm cách thanh cao, nhân nghĩa và khí tiết của một trí thức chân chính. Chính những biến cố của thời cuộc và cuộc đời đã hun đúc nên tư tưởng, nhân cách và sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu – một tâm hồn lớn của văn học Nam Bộ và văn học Việt Nam. Phong cách sống hào sảng, trọng nghĩa khinh tài, trung hiếu tiết hạnh của ông được thể hiện nhất quán trong cuộc đời cũng như trong từng trang viết, tạo nên sức lay động sâu sắc và sức sống lâu bền cho các tác phẩm.

Cuộc đời và sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân Nam Bộ và truyền thống văn học dân gian vùng đất này. Từ Lục Vân Tiên – bản trường ca ca ngợi chính nghĩa, đạo đức và nghĩa khí, đến Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – tiếng khóc bi tráng cho những người nông dân áo vải đứng lên bảo vệ quê hương, thơ văn Nguyễn Đình Chiểu luôn thấm đẫm tinh thần yêu nước, thương dân và ý thức trách nhiệm của người trí thức trước vận mệnh dân tộc. Dù không trực tiếp cầm vũ khí chiến đấu, ông đã dùng ngòi bút làm vũ khí, đứng vững trên mặt trận văn hóa – tư tưởng, tôn vinh hình ảnh người dân lao động và cổ vũ tinh thần kháng chiến chống xâm lược.

Giá trị và ảnh hưởng của Nguyễn Đình Chiểu không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà còn lan tỏa ra khu vực và thế giới. Năm 2021, UNESCO đã thông qua nghị quyết vinh danh và cùng Việt Nam kỷ niệm 200 năm ngày sinh của ông, khẳng định tầm vóc toàn cầu của một danh nhân văn hóa lớn. 

Nhân kỷ niệm 200 năm ngày sinh Nguyễn Đình Chiểu, cuốn sách Hướng tới 200 năm nghiên cứu Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888) được biên soạn nhằm tập hợp, tuyển chọn và hệ thống hóa những công trình nghiên cứu tiêu biểu của các nhà khoa học trong cả nước. Các bài viết được sắp xếp theo những chủ đề lớn như: quê hương – gia đình, tổng quan sự nghiệp, Nguyễn Đình Chiểu với tư cách nhà thơ lớn, nhà văn hóa lớn, giá trị tư tưởng và sự lan tỏa trong nước cũng như quốc tế.

Cuốn sách không chỉ là nén tâm hương tưởng niệm một “ngôi sao có ánh sáng khác thường” của văn hóa dân tộc, mà còn góp phần ghi nhận một tiến trình học thuật nghiêm túc trong nghiên cứu Nguyễn Đình Chiểu. Qua đó, các giá trị văn hóa, đạo đức và tinh thần yêu nước mà ông để lại tiếp tục được khẳng định, gìn giữ và lan tỏa cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Sách hiện đang lưu trữ tại thư viện Viện Nghiên cứu Phát triển TpHCM