Giới thiệu sách: Tuồng hát cải lương Khảo & Luận - 10 năm Bổn tuồng Đề yếu (1922–1931)

Cải lương là một trong những loại hình nghệ thuật sân khấu tiêu biểu của Nam Bộ, gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa của người Việt hơn một thế kỷ qua. Tuy nhiên, lịch sử hình thành và phát triển của cải lương vẫn còn nhiều khoảng trống do thiếu nguồn tư liệu thành văn ở giai đoạn đầu. Phần lớn những công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu dựa vào ký ức của nghệ sĩ, các câu chuyện truyền miệng và những mảnh tư liệu rời rạc được sưu tầm qua nhiều thế hệ.

Cuốn sách "Tuồng hát cải lương Khảo & Luận - 10 năm Bổn tuồng Đề yếu (1922–1931)" của Nguyễn Phúc An mang đến một hướng tiếp cận mới khi nghiên cứu lịch sử cải lương thông qua chính các bổn tuồng cải lương được xuất bản trong những năm đầu của loại hình nghệ thuật này. Từ việc khảo sát trực tiếp hơn 200 bổn tuồng còn lưu giữ được, tác giả đã góp phần tái hiện diện mạo của sân khấu cải lương buổi sơ khai bằng những tư liệu gốc có giá trị đặc biệt.

Trong phần Khảo & Luận, tác giả tập trung làm rõ nhiều vấn đề còn tranh luận trong lịch sử cải lương như khái niệm "cải lương", sự tích ra đời của cải lương, những cách hiểu về "ca ra bộ", "ca thay phiên", "hát chập", "hát chặp", cũng như các thuật ngữ chuyên môn được sử dụng trong giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, tác giả còn giới thiệu và trích lục thiên nhạc sử "Phong trào cải lương (1917–1927)" của Lê Thương – một tư liệu quý từng ít được giới nghiên cứu chú ý.

Phần Đề yếu là nội dung đặc sắc nhất của công trình. Trên cơ sở khảo sát các bổn tuồng đã xuất bản, tác giả ghi nhận lai lịch soạn giả, nhà in, năm xuất bản, nội dung cốt truyện và đặc biệt là hệ thống bài bản âm nhạc được sử dụng trong từng tuồng hát. Qua đó, người đọc có thể hiểu rõ hơn về nghệ thuật sáng tác tuồng cải lương, đặc điểm âm nhạc sân khấu thời kỳ đầu, cũng như thị hiếu thưởng thức của công chúng đương thời.

Không chỉ là một công trình khảo cứu về lịch sử sân khấu, cuốn sách còn khẳng định giá trị của bổn tuồng cải lương như một loại hình văn bản văn học cần được bảo tồn và nghiên cứu. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho những người nghiên cứu văn hóa Nam Bộ, sân khấu truyền thống, âm nhạc dân tộc và những độc giả yêu mến nghệ thuật cải lương.

Với khối lượng tư liệu phong phú cùng phương pháp nghiên cứu dựa trên văn bản gốc, "Tuồng hát cải lương Khảo & Luận - 10 năm Bổn tuồng Đề yếu (1922–1931)" góp phần bổ sung những cứ liệu quan trọng cho việc tìm hiểu lịch sử cải lương Việt Nam, đồng thời mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về loại hình nghệ thuật đặc sắc này.

Sách hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Viện Nghiên cứu phát triển TpHCM./.