Lịch sử dân tộc Việt Nam thế kỷ XIX là giai đoạn đầy biến động khi đất nước phải đối mặt với làn sóng xâm lược của chủ nghĩa thực dân phương Tây. Trong bối cảnh ấy, danh tướng Nguyễn Tri Phương hiện lên như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần kiên trung và ý chí bảo vệ độc lập dân tộc.
Cuốn sách của Đào Đăng Vỹ tái hiện chân thực cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Tri Phương thông qua hệ thống tư liệu phong phú, được chọn lọc từ nhiều nguồn sử liệu trong và ngoài nước. Đặc biệt, tác giả khai thác thư từ, bút ký của Francis Garnier – người trực tiếp tham gia cuộc xâm lược Việt Nam, vừa là thủ phạm vừa là nhân chứng của nhiều sự kiện lịch sử. Chính những tư liệu này góp phần mang đến góc nhìn khách quan, giúp người đọc hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử cũng như phẩm chất của vị danh tướng.
Không chỉ giới hạn trong phạm vi lịch sử Việt Nam, tác giả còn đặt vấn đề trong một bối cảnh rộng lớn của lịch sử thế giới. Từ những cuộc di dân và chinh phục của các dân tộc Á – Âu qua nhiều thế kỷ, đến sự đảo chiều của làn sóng xâm lược từ châu Âu sang châu Á kể từ thế kỷ XVI, cuốn sách giúp người đọc nhận thức rõ hơn vị trí của Việt Nam trong dòng chảy lịch sử toàn cầu và những thách thức mà đất nước phải đối mặt.
Nội dung trọng tâm của tác phẩm tập trung phân tích tình hình Việt Nam trước khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược và khắc họa cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Tri Phương qua các chương II đến IX. Bên cạnh việc tái hiện những chiến công, tinh thần bất khuất và trách nhiệm với đất nước của ông, tác giả còn dành chương cuối để tổng kết những nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của Việt Nam trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm suốt gần trọn thế kỷ XIX. Qua đó, người đọc có thêm góc nhìn sâu sắc về những bài học lịch sử còn nguyên giá trị đến hôm nay.
Với lối viết súc tích, mạch lạc, hệ thống tư liệu xác thực và cách tiếp cận lịch sử khách quan, Nguyễn Tri Phương không chỉ là một công trình nghiên cứu có giá trị mà còn là tài liệu hữu ích dành cho những ai yêu thích lịch sử Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn chống thực dân Pháp buổi đầu. Tác phẩm góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, đồng thời giúp người đọc hiểu rõ hơn về những giá trị văn hóa, lịch sử và truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam.
Sách hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Viện Nghiên cứu Phát triển TpHCM./.